- Οι ομοιότητες του τότε με το σήμερα

- Τι θα κάνουμε με τη σημερινή κρίση

- Σε 5 χρόνια φως στο τούνελ

ΕΙΠΑΝ

«Υπήρχαν τα διδάγματα από τη μεγαλύτερη κρίση όλων των εποχών, γι’ αυτό με το ξέσπασμα της τωρινής κινητοποιήθηκαν αμέσως οι διεθνείς οικονομίες και πρόλαβαν τα χειρότερα σενάρια»

Νίκος Ευαγγελίου, οικονομικός σύμβουλος Επιχειρήσεων

«Οι ενέσεις ρευστότητας και οι μειώσεις των επιτοκίων αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τη διείσδυση της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην πραγματική οικονομία, να δημιουργήσουν συνθήκες ανάσχεσης της κρίσης και αποτροπής της διεθνούς οικονομικής ύφεσης»

Σάββας Ρομπόλης, καθηγητής Παντείου και επιστημονικός διευθυντής του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ.

Ακριβώς 80 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την ημέρα που έγινε το κραχ του ’29 και οι Έλληνες επιστήμονες έχουν μαύρα μαντάτα για την έξοδο της χώρας μας από την κρίση. Μιλώντας στην «PRESS Time», οι ειδικοί εκτιμούν ότι η Ελλάδα θα καταφέρει να ξεπεράσει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομική ύφεση όλων των εποχών σε περίπου πέντε χρόνια, ενώ τονίζουν ότι τα δύο επόμενα χρόνια θα είναι και τα πιο δύσκολα. Άραγε είμαστε στην αρχή ενός νέου κραχ;

Οι Έλληνες ειδικοί, πάντως, είναι ανένδοτοι: η ελληνική οικονομία θα υποστεί ακόμα σοβαρότερες αρνητικές πιέσεις αν δεν στηριχτεί η κοινωνία αυτή καθαυτή. Αν δηλαδή δεν στηριχτούν οι δανειολήπτες, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι άνθρωποι που κινούν την αγορά καθημερινά.

«Προλάβαμε τα χειρότερα»

Το πάθημα με το κραχ του ’29 έγινε μάθημα για την ελληνική οικονομία, λένε οι ειδικοί, καθώς μπορεί τότε να μην άγγιξε τα σύνορά μας, τώρα όμως ήδη έχει πλήξει τα νοικοκυριά και δεν λέει να φύγει.

«Υπήρχαν τα διδάγματα από τη μεγαλύτερη κρίση όλων των εποχών, γι’ αυτό με το ξέσπασμα της τωρινής κινητοποιήθηκαν αμέσως οι διεθνείς οικονομίες και πρόλαβαν τα χειρότερα σενάρια. Τα μέσα ενημέρωσης και οι γρήγοροι μηχανισμοί άμυνας προστάτευσαν την οικονομία μας από τις δευτερογενείς και τριτογενείς επιπτώσεις της κρίσης, με αποτέλεσμα να είμαστε σε καλύτερη κατάσταση από άλλες ευρωπαϊκές χώρες», τονίζει στην «PRESS Time» ο οικονομικός σύμβουλος Επιχειρήσεων Νίκος Ευαγγελίου και συνεχίζει: «Σε πέντε περίπου χρόνια η χώρα μας θα καταφέρει να ξεπεράσει την κρίση, ενώ τα δύο πρώτα θα είναι ιδιαίτερα δύσκολα».

Όσο όμως περνά ο καιρός, οι οικονομικοί αναλυτές βλέπουν την κρίση να πλήττει σταδιακά την πραγματική οικονομία με τον περιορισμό της παραγωγικής και εξαγωγικής δραστηριότητας, την αύξηση των απολύσεων και της ανεργίας, τη μείωση του εισοδήματος των εργαζομένων, παρά τις ενέσεις ρευστότητας που χορηγούνται στα τραπεζοπιστωτικά ιδρύματα.

«Οι ενέσεις ρευστότητας, οι εθνικοποιήσεις και οι μειώσεις των επιτοκίων αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τη διείσδυση της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην πραγματική οικονομία, να δημιουργήσουν συνθήκες ανάσχεσης της οικονομικής κρίσης και αποτροπής της διεθνούς οικονομικής ύφεσης», αναφέρει στην «PRESS Time» o καθηγητής Οικονομικών και Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και επιστημονικός διευθυντής του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ Σάββας Ρομπόλης.

Όπως μας εξηγεί ο κ. Ρομπόλης, εάν το σχέδιο ανάσχεσης της κρίσης δεν περιλαμβάνει μέτρα ενίσχυσης της ζήτησης, φροντίδας των δανειοληπτών, ενδυνάμωσης των προϋποθέσεων ανάπτυξης και στήριξης της επενδυτικής δραστηριότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τότε η ελληνική οικονομία θα υποστεί σοβαρές αρνητικές πιέσεις.

«Οι πάγιες ανθρώπινες αδυναμίες, η έλλειψη μέτρων και ο μερικός έλεγχος της οικονομίας δημιούργησε ένα κενό που πήγε να καλυφθεί με πιστώσεις. Όταν όμως ο μηχανισμός δεν λειτουργεί σωστά, έχουμε ως αποτέλεσμα αυτή τη χρηματοπιστωτική κρίση. Σε αυτό το σημείο το κράτος θα πρέπει να βοηθήσει ώστε να ορθοποδήσει ξανά η οικονομία», αναφέρει ο κ. Ευαγγελίου.

Ο ρόλος του κράτους

 Η άποψη που διαμορφώνεται από οικονομολόγους αλλά και πολιτικούς είναι ότι «η παρέμβαση του κράτους αποτελεί τη μόνη εναλλακτική κρίση εξόδου από την κρίση. Δεν μπορεί αυτή να πραγματοποιηθεί με μείωση μισθών, αύξηση των φόρων, των ανισοτήτων, των απολύσεων και με παράταση της υπερχρέωσης των νοικοκυριών». Σύμφωνα με τους ειδικούς, η άμεση και αποτελεσματική παρέμβαση του κράτους για την έξοδο από την κρίση δεν μπορεί να αποτελεί ανασύσταση της χρεοκοπίας. «Η παρέμβαση του κράτους για την έξοδο από την κρίση προϋποθέτει τη χρηματοδοτική στήριξη των επιχειρήσεων αλλά και των νοικοκυριών, υποχρεωμένων και μη, προκειμένου να επαναποκτήσουν πιστωτική και καταναλωτική ικανότητα, οι οποίες θα εκφραστούν με την αύξηση της ζήτησης στη λειτουργία της οικονομίας», τόνισε στην «PRESS Time» o κ. Ρομπόλης και συνέχισε: «Οι επερχόμενες σοβαρές και κοινωνικές συνέπειες στην ελληνική οικονομία απαιτούν την αναζήτηση και την εγκαθίδρυση ενός νέου μοντέλου, με κινητήρια δύναμη την καινοτομική επένδυση, την ενίσχυση της ζήτησης, την αναδιανομή του εισοδήματος και την ανασύσταση του κράτους πρόνοιας. Κεντρικός στόχος του νέου αυτού μοντέλου είναι η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κρίσης και η σμίκρυνση της διάρκειάς της σε σχέση με αυτή του 1929-1936».

Αυτό σημαίνει ότι εάν η πολιτική σκέψη και στρατηγική για την έξοδο από την κρίση επηρεάζονται από το σύνδρομο της κρίσης του 1929, τότε αυτή η επιρροή θα πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στη χρηματοδοτική στήριξη των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών διαμέσου μιας καινοτομικής αναδιανομής του εισοδήματος.

Πώς θα βγούμε από την κρίση

Εάν δεν περιοριστούν η σπατάλη και το έλλειμμα κατά 5% τα επόμενα δύο χρόνια η ελληνική οικονομία θα περάσει σε πραγματική δυσμένεια. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του κ. Γιώργου Προβόπουλου, έτσι όπως προκύπτει από την Ενδιάμεση Έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική 2009 που παρέδωσε στη Βουλή ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος. Συγκεκριμένα, η Τράπεζα της Ελλάδος προτείνει μία ρεαλιστική πολιτική για την επαναφορά της χώρας στη δημοσιονομική πειθαρχία, με μείωση του διαρθρωτικού δημοσιονομικού της ελλείμματος σωρευτικά κατά 5% την προσεχή διετία (2010-2011) και στη συνέχεια αποκλιμάκωση του κατά 1,5%-2% ετησίως. Υποστηρίζει ότι η δημοσιονομική προσαρμογή θα πρέπει να στηριχθεί κατά κύριο λόγο στον περιορισμό των δαπανών και στην περιστολή της δαπάνης παρά στην αύξηση των εσόδων. Συγκεκριμένα, η δημοσιονομική προσαρμογή θα πρέπει να αφορά κατά τα 2/3 τις δαπάνες και μόνο κατά το 1/3 στα έσοδα.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, εάν δεν γίνουν οι αναγκαίες αλλαγές για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, ο οικονομικός σχηματισμός στην Ελλάδα θα οδηγήσει σε σοβαρή επιβράδυνση, αν όχι σε κατάσταση ύφεσης, με ανυπολόγιστες συνέπειες στην απασχόληση, την ανεργία, τα εισοδήματα και το δημόσιο χρέος. Όπως μας εξηγεί ο κ. Ρομπόλης: «Απαιτείται η εισοδηματική στήριξη των δανειοληπτών (νοικοκυριά) με συγκεκριμένα μέτρα, όπως επαναδιαπραγμάτευση του χρόνου αποπληρωμής του δανείου με το ίδιο επιτόκιο, χρηματοδότηση της επιπλέον επιβάρυνσης των νοικοκυριών (πέραν του σημερινού επιτοκίου χορήγησης κ.λπ.) και όχι η μονομερής στήριξη των τραπεζών, προκειμένου χωρίς τον πέλεκυ των κατασχέσεων και των πλειστηριασμών να κατορθώσουν να αποπληρώσουν το δάνειό τους. Παράλληλα, προς την πλευρά των επιχειρήσεων απαιτείται η λήψη συγκεκριμένων μέτρων στήριξης της ρευστότητας της χρηματοοικονομικής καθώς και της επενδυτικής δραστηριότητας των μικρομεσαίων». Δηλαδή, το μίγμα της οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα θα πρέπει να περιλαμβάνει την ενίσχυση της συνολικής ζήτησης καθώς και της παραγωγικής βάσης της χώρας, προκειμένου να σταθεροποιηθούν ομαλά οι σημερινές αντίξοες συνθήκες.

Το «μαύρο» 1929

Η δεκαετία του 1920, τουλάχιστον για τις ΗΠΑ, παρουσιάζεται συνήθως ως «χρυσή εποχή» ευημερίας και προόδου. Ο κόσμος δανειζόταν από τις τράπεζες για να «παίξει» στη Wall Street, ενώ ο δείκτης Dow Jones (DJIA) έφτασε στο υψηλότερο σημείο του, στις 381,17 μονάδες (3 Σεπτεμβρίου 1929). Η χρηματιστηριακή αξία των μετοχών είχε αυξηθεί τόσο πολύ, που οι διορατικότεροι μιλούσαν για «φούσκα» έτοιμη να εκραγεί. Το κραχ του 1929 ξεκίνησε τη «μαύρη Πέμπτη», όπως ονομάστηκε, με τη μεγάλη πτώση του Χρηματιστηρίου της Ν. Υόρκης, στις 24 Οκτωβρίου εκείνης της χρονιάς.

Οικονομικοί κύκλοι φοβούμενοι την κάμψη των τιμών των μετοχών άρχισαν να τις ρευστοποιούν. Δεκατρία εκατομμύρια μετοχές άλλαξαν χέρια, αριθμός-ρεκόρ για τα χρηματιστηριακά χρονικά, ενώ πανικός άρχισε να καταλαμβάνει τους επενδυτές και τους χρηματιστές. Οι μεγάλοι «παίκτες» της Wall Street άρχισαν να αγοράζουν μαζικά τα «καλά χαρτιά» (blue chips), σε μια προσπάθεια να συγκρατήσουν την πτώση - η τακτική αυτή είχε αποδώσει στη χρηματιστηριακή κρίση του 1907, όχι όμως και τότε.

Στις 29 του ίδιου μήνα, την «μαύρη Τρίτη», το φαινόμενο παίρνει πλέον διαστάσεις χιονοστιβάδας με 12% απώλειες σε μια μέρα. Μέσα σε μία εβδομάδα 30 δισ. δολάρια χάνονται. Πολλές τράπεζες που είχαν τοποθετήσει τα χρήματα των πελατών τους σε μετοχές για να αποκομίσουν μεγαλύτερα κέρδη αντιμετωπίζουν δυσεπίλυτα προβλήματα και τις επόμενες μέρες κηρύσσουν πτώχευση. Δεκάδες εκατομμύρια άνεργοι, συσσίτια, θάνατοι από την πείνα ακόμη και μέσα στις Ην. Πολιτείες, παραγκουπόλεις για όσους είχαν χάσει τα σπίτια τους αποτελούσαν καθημερινές εικόνες για πολλά χρόνια.

Το κραχ του ’29 στις ΗΠΑ

- 12.000.000 έμειναν άνεργοι.

- 12.000 έχαναν τη δουλειά τους κάθε μέρα

- 20.000 επιχειρήσεις κήρυξαν πτώχευση

- 1.616 τράπεζες πτώχευσαν

- 1 στους 20 γεωργούς ξεσπιτώθηκαν

- 23.000 αυτοκτονίες.

Το κραχ του 2009 στην Ελλάδα

- 70.000 έμειναν άνεργοι

- 1.600 χάνουν τη δουλειά τους κάθε μέρα

- 1.017 επιχειρήσεις κήρυξαν πτώχευση

- 5 ασφαλιστικές εταιρείες πτώχευσαν

- 1 στους 3 γεωργούς χρωστάει

- 8 αυτοκτονίες λόγω οικονομικής κρίσης